Mấy năm trước, một người quen làm ở phòng môi trường nhà máy gọi cho mình. Công ty vừa lập vị trí mới, gọi là ESG, và sếp muốn cô ấy chuyển sang. Cô hỏi mình: rốt cuộc chuyên viên ESG là gì, có phải chỉ là làm báo cáo cho đẹp?
Mình trả lời là không. Bài này là phiên bản dài hơn của cuộc điện thoại đó.
Ba chữ cái
ESG là Environmental, Social, Governance. Môi trường, xã hội, quản trị.
Chuyên viên ESG (ESG specialist) giúp doanh nghiệp đo lường, báo cáo và cải thiện hoạt động ở cả ba trụ cột.
Trụ môi trường gồm phát thải carbon, năng lượng, nước, chất thải, đa dạng sinh học. Trụ xã hội gồm điều kiện lao động, an toàn, quan hệ với cộng đồng, chuỗi cung ứng. Trụ quản trị gồm minh bạch, chống tham nhũng, cơ cấu quản trị, đạo đức kinh doanh.
Trước đây trách nhiệm môi trường thường dừng ở chỗ tuân thủ pháp luật. ESG kéo rộng ra thành cách doanh nghiệp chứng minh với nhà đầu tư, đối tác, khách hàng rằng họ vận hành bền vững.
Vì sao vị trí này xuất hiện
Theo mình thấy, có ba sức ép gặp nhau cùng lúc.
Nhà đầu tư quốc tế nhìn vào chỉ số bền vững trước khi rót vốn. Đối tác xuất khẩu đặt yêu cầu về chuỗi cung ứng xanh. Quy định công bố thông tin cũng dần chặt hơn.
Khi cả ba cùng đến, giao thêm việc cho phòng hành chính hay phòng môi trường không còn đủ. Doanh nghiệp cần người chuyên trách.
Đây là mảng còn khá mới ở Việt Nam. Người có kinh nghiệm thật thì chưa nhiều, nên doanh nghiệp niêm yết và doanh nghiệp xuất khẩu hay phải tìm khá lâu.
Công việc thật
Phần lớn thời gian là dữ liệu.
Gom số liệu về phát thải, điện, nước, chất thải từ các nhà máy. Gom số liệu nhân sự, tai nạn lao động từ phòng nhân sự. Gom thông tin quản trị từ ban thư ký. Rồi chuẩn hóa, vì mỗi nơi ghi một kiểu.
Sau đó lập báo cáo phát triển bền vững theo các khung như GRI, SASB, hoặc theo mẫu nhà đầu tư yêu cầu.
Tiếp theo là đánh giá rủi ro ESG và đề xuất kế hoạch cải thiện cho các phòng ban. Phần này cần ngồi lại thuyết phục rất nhiều người, vì không ai thích bị giao thêm chỉ tiêu.
Và theo dõi quy định mới về công bố thông tin bền vững để cập nhật cho công ty.
Vì gốc của ESG nằm khá sâu ở trụ môi trường, ai muốn biết nền tảng nào dễ chuyển tiếp sang nhất có thể xem lại các nghề nghiệp trong ngành môi trường mà mình đã ghi chép. Kỹ sư môi trường, chuyên viên HSE, người làm tư vấn ĐTM đều có chỗ bám.
ESG không phải làm từ thiện, cũng không phải truyền thông. Phần lõi là dữ liệu có thể kiểm chứng. Báo cáo làm qua loa, nhà đầu tư đọc vài trang là nhận ra.
Dân môi trường có lợi thế gì
Lợi thế rõ nhất là đã quen trụ môi trường. Biết phát thải tính thế nào, chất thải phân loại ra sao, số liệu quan trắc đọc thế nào.
Cô bạn ở đầu bài sau hai năm nói với mình rằng phần môi trường cô làm nhanh nhất. Phần khó là trụ xã hội và quản trị, nơi cô phải học lại từ đầu.
Những thứ cần bổ sung: khung báo cáo quốc tế, kiến thức tài chính bền vững, kỹ năng phân tích dữ liệu bằng bảng tính và công cụ trực quan hóa. Tiếng Anh gần như bắt buộc vì phần lớn tiêu chuẩn có nguồn quốc tế.
Không có ngành đào tạo riêng cho ESG. Người đến từ môi trường, tài chính, kiểm toán, truyền thông đều theo được, miễn là học phần mình còn thiếu.
Nếu muốn chuyển sang, bắt đầu từ đâu
Mình gợi ý mấy bước nhỏ, theo thứ tự mình thấy hợp lý.
Bước đầu là đọc thật kỹ một bản báo cáo phát triển bền vững của một doanh nghiệp niêm yết trong nước. Đọc hết, kể cả phần phụ lục số liệu. Bạn sẽ thấy ngay phần nào mình hiểu, phần nào mình mù tịt.
Tiếp theo, tìm hiểu cấu trúc bộ tiêu chuẩn GRI. Không cần thuộc, chỉ cần biết nó chia các chủ đề ra sao và mỗi chủ đề đòi hỏi công bố những gì.
Sau đó tập tính phát thải khí nhà kính ở mức đơn giản. Điện tiêu thụ, nhiên liệu đốt, rồi quy đổi. Đây là phần nhà tuyển dụng hay hỏi, và dân môi trường thường học nhanh.
Nếu đang làm ở phòng môi trường hay HSE, hãy xin tham gia vào đợt làm báo cáo bền vững của công ty, dù chỉ là phần gom số liệu. Trải nghiệm thật lúc nào cũng có giá hơn khóa học.
Cuối cùng là luyện kỹ năng trình bày số liệu. Một biểu đồ rõ ràng thuyết phục ban lãnh đạo nhanh hơn mười trang chữ.
Hai điều cần tỉnh táo
Khung tiêu chuẩn ESG thay đổi nhanh. Năm nay học kỹ một bộ, năm sau có thể đã có bản sửa. Người làm nghề phải chấp nhận đọc liên tục.
Thứ hai, nhu cầu tuyển dụng phụ thuộc nhiều vào loại doanh nghiệp. Công ty niêm yết, xuất khẩu, có vốn ngoại thì cần. Doanh nghiệp nhỏ nội địa thì có khi chưa nghĩ tới.
Nếu bạn thích làm việc với số liệu và chịu được việc đi thuyết phục người khác, ESG là một lối rẽ đáng cân nhắc cho người làm môi trường.
— Quốc Bảo